स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करणाऱ्या तरुणांसाठी”खबरीलाल”चे खास ”ज्ञानाचा खजिना” सादर

संत सखाराम महाराज : अमळनेरचा इतिहास

संत सखाराम महाराज हे खानदेशातील वारकरी संप्रदायातील एक थोर संत होते. त्यांच्या आध्यात्मिक कार्यामुळे अमळनेरला “श्रीक्षेत्र अमळनेर” आणि “प्रतिपंढरपूर” म्हणून ओळख मिळाली.

जन्म व कार्य

संत सखाराम महाराजांनी विठ्ठल भक्ती, नामस्मरण आणि समाजप्रबोधनाचा संदेश दिला.

त्यांनी खानदेशात वारकरी संप्रदायाचा प्रसार केला आणि मोठी शिष्यपरंपरा निर्माण केली.

त्यांच्या शिष्यांमध्ये गोविंद महाराज, बाळकृष्ण महाराज आणि प्रल्हाद महाराज यांचा विशेष उल्लेख आढळतो.

समाधी

वैशाख शुद्ध चतुर्दशी, इ.स. १८१८ रोजी संत सखाराम महाराजांनी अमळनेर येथे समाधी घेतली.

बोरी नदीच्या पात्रात त्यांची भव्य समाधी उभारण्यात आली.

समाधीचे बांधकाम दगड आणि चुन्यात झाले असून ते पूर्ण होण्यासाठी सुमारे दहा वर्षे लागली.

अमळनेरला “प्रतिपंढरपूर” का म्हणतात?

संत सखाराम महाराजांनी उभारलेल्या विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिराची रचना पंढरपूरच्या मंदिराशी साधर्म्य राखणारी आहे.

बोरी नदीतील समाधीस्थान आणि पंढरपूरच्या चंद्रभागा नदीतील धार्मिक परंपरा यांमध्येही साम्य आढळते.

त्यामुळे अमळनेरला “खानदेशाचे प्रतिपंढरपूर” अशी ओळख मिळाली.

यात्रोत्सव

संत सखाराम महाराजांचा यात्रोत्सव गेली सुमारे २५० वर्षे अखंडपणे साजरा होत आहे.

वैशाख शुद्ध एकादशी ते पौर्णिमा दरम्यान भव्य पालखी, रथोत्सव आणि विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

या यात्रेचे वैशिष्ट्य म्हणजे सर्व धर्म आणि सर्व समाज घटकांचा सक्रिय सहभाग. मुस्लिम समाजालाही काही परंपरागत मान दिले जातात, ज्यामुळे सर्वधर्मसमभावाचे दर्शन घडते.

विशेष महत्त्व

संत सखाराम महाराजांनी भक्ती, समाजएकता आणि मानवतेचा संदेश दिला. त्यांच्या कार्यामुळे अमळनेर हे केवळ शहर न राहता एक महत्त्वाचे धार्मिक व सांस्कृतिक केंद्र बनले. आजही लाखो भाविक त्यांच्या समाधीचे दर्शन घेण्यासाठी आणि यात्रोत्सवात सहभागी होण्यासाठी अमळनेरला येतात.

घोषवाक्य:

“श्री संत सखाराम महाराज की जय! श्रीक्षेत्र अमळनेर की जय!” 🙏🏻