पावसाने दडी मारली, तरी बळीराजाने साजरा केला पोळा; ‘लवकर पाऊस पडू दे, शेती पिकू दे’ची केली प्रार्थना

अमळनेर (प्रतिनिधी) यंदा पावसाळा सुरू होऊन दोन महिने उलटले तरी अमळनेर तालुक्यात समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. आकाशात ढग दाटून येतात; मात्र पाऊस बरसत नसल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. अनेक ठिकाणी पेरण्या खोळंबल्या असून पेरलेली पिकेही पावसाअभावी माना टाकू लागली आहेत. विहिरी, तलाव आणि जलसाठे कोरडे पडल्याने तालुक्यावर कोरड्या दुष्काळाचे सावट घोंघावत आहे. अशा बिकट परिस्थितीतही तालुक्यातील शेतकरी बांधवांनी आपली संस्कृती व परंपरा जपत बैलपोळा सण मोठ्या उत्साहात आणि श्रद्धेने साजरा केला. बैलराजाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करताना शेतकऱ्यांनी यंदा पावसासाठी आर्त प्रार्थनाही केली.

बळीराजाचा खरा सोबती असलेल्या बैलाचा सन्मान करण्याचा दिवस म्हणजे पोळा. शेतकऱ्याच्या सुख-दुःखात बैल नेहमीच त्याच्या सोबत असतो. शेतीच्या कामात वर्षभर राबणाऱ्या या मुक्या जीवाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी पोळ्याच्या दिवशी त्याला विश्रांती देऊन त्याची पूजा केली जाते. यंदा निसर्गाने साथ दिली नसली तरी ‘बैल आहे तर शेती आहे’ या भावनेतून अमळनेर तालुक्यातील गावागावांत पोळ्याचा उत्साह कायम राहिला.

बैलांची रंगीबेरंगी सजावट

पोळ्यानिमित्त सकाळपासूनच शेतकऱ्यांनी आपल्या बैलांना नदी, ओढे किंवा उपलब्ध जलस्रोतांवर नेऊन स्वच्छ धुतले. त्यानंतर बैलांची आकर्षक सजावट करण्यात आली. शिंगांना विविध रंग लावण्यात आले, गळ्यात घुंगरांच्या माळा घालण्यात आल्या, अंगावर झूल चढविण्यात आली, तर डोक्यावर बाशिंग बांधून बैलांना नवरा-नवरीसारखे सजविण्यात आले. सजविलेल्या बैलांमुळे गावातील वातावरण उत्साहाने भारून गेले होते. दुपारी गावातील मारुती मंदिर किंवा ग्रामदैवताच्या ठिकाणी बैलांना एकत्र आणून त्यांची विधिवत पूजा करण्यात आली. पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवून बैलांचे औक्षण करण्यात आले. लहान मुलांनीही सजविलेल्या बैलांभोवती फेर धरून आनंद व्यक्त केला. अनेक ठिकाणी पारंपरिक पद्धतीने बैलांची मिरवणूक काढण्यात आली.

‘लवकर पाऊस पडू दे, शेती पिकू दे’ची आर्त प्रार्थना

बैलांची पूजा करताना यंदा शेतकऱ्यांच्या मनात मात्र पावसाची चिंता स्पष्ट जाणवत होती. प्रत्येक शेतकऱ्याच्या तोंडून ‘हे बैलराजा, हे वरुणराजा, लवकर पाऊस पडू दे, शेती पिकू दे’ अशी आर्त प्रार्थना व्यक्त होत होती. अनेक गावांमध्ये बैलपोळ्याच्या मिरवणुकीदरम्यान शेतकरी बांधवांनी पावसासाठी सामूहिक प्रार्थनाही केली.

पावसाने दडी मारल्याने शेतीसमोर मोठे संकट उभे राहिले आहे. पेरण्या खोळंबल्या असून पेरलेल्या पिकांना पाण्याची गरज आहे. विहिरी व तलावांमधील पाणीसाठा कमी होत चालल्याने शेतकऱ्यांची चिंता अधिकच वाढली आहे. अशा परिस्थितीत पोळ्याच्या निमित्ताने शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतीच्या साथीदाराचे महत्त्व अधोरेखित केले.

संकटातही बैलावरील प्रेम कायम

कोरड्या दुष्काळाच्या झळा सोसत असतानाही शेतकऱ्यांनी आपल्या बैलावरील प्रेम आणि जिव्हाळा कमी होऊ दिला नाही. उलट संकटाच्या काळातही आपल्या सुख-दुःखाच्या सोबत्याचा सन्मान करून शेतकऱ्यांनी आपली कृतज्ञता व्यक्त केली. त्यामुळे यंदाचा पोळा हा केवळ पारंपरिक सण न राहता निसर्गाशी असलेले शेतकऱ्यांचे अतूट नाते, शेतीशी असलेली बांधिलकी आणि बैलाप्रती असलेली कृतज्ञता व्यक्त करणारा ठरला. पावसाची प्रतीक्षा कायम असली तरी परंपरेची नाळ तुटू न देता बळीराजाने पोळा उत्साहात साजरा केला. बैलराजाची पूजा करताना पावसासाठी केलेली आर्त हाक आता वरुणराजा ऐकणार का, याकडे अमळनेर तालुक्यातील शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.